BUS TO ECONOLAND #1 - VIETNAM

bởi Dương Yên Thy và Nguyễn Anh Trâm

1. Lời mở đầu

Chào mừng bạn lên chuyến xe buýt đầu tiên đến Econolands: Việt Nam edition! Ghế ngồi sẵn có, hãy cùng ngồi xuống, mở cửa sổ và ngắm nhìn nền kinh tế Việt Nam qua lăng kính Centeris Paribus!

Giới thiệu ngắn về nước này?

Việt Nam - dải đất hình chữ S nằm bên bờ Biển Đông, sở hữu hơn 100 triệu dân cùng nền kinh tế năng động bậc nhất Đông Nam Á. Với vị trí chiến lược, nguồn lao động trẻ và tinh thần sáng tạo không ngừng, Việt Nam đang dần khẳng định vai trò của mình trên bản đồ kinh tế thế giới.

Tại sao chọn Việt Nam để phân tích?

Đây là điểm khởi đầu của hành trình Bus to Econoland - vùng đất “mẹ đẻ” của dự án Centeris Paribus. Việt Nam là ví dụ tiêu biểu và tiên phong cho một nền kinh tế đang phát triển nhanh, chuyển mình mạnh mẽ từ nông nghiệp sang công nghiệp - dịch vụ, với tốc độ tăng trưởng ổn định và khả năng thích ứng linh hoạt trong bối cảnh toàn cầu.

Mục đích của bài viết

Hành trình lần này sẽ đưa bạn nhìn nền kinh tế Việt Nam qua một lăng kính gần gũi và thú vị: từ điểm mạnh như nguồn nhân lực trẻ, xuất khẩu năng động và tiềm năng công nghệ đến điểm yếu như chênh lệch vùng miền hay năng suất lao động.

Cùng với đó là những cơ hội mở ra như đầu tư nước ngoài, chuyển đổi xanh, kinh tế số và cả những thách thức như biến đổi khí hậu hay áp lực cạnh tranh toàn cầu.

Còn chần chừ gì nữa? Lên xe và xuất phát đến vùng đất thần kì đầu tiên thôi nào bạn ơi!

2. Khung chung & Bối cảnh 

Lịch sử kinh tế

Trải qua nhiều giai đoạn chuyển mình, Việt Nam đã đi từ một nền kinh tế truyền thống dựa vào nông nghiệp sang công nghiệp hoá và hiện nay là thời kỳ phát triển mạnh mẽ của dịch vụ và công nghệ.

Sau công cuộc đổi mới năm 1986, nền kinh tế mở cửa, hội nhập quốc tế và bắt đầu tăng trưởng ổn định, trở thành một trong những câu chuyện chuyển mình ấn tượng nhất châu Á.

Yếu tố địa lý  - chính trị và thể chế ảnh hưởng đến kinh tế

Việt Nam nằm ở vị trí chiến lược tại trung tâm khu vực Đông Nam Á - cửa ngõ giao thương giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.

Chính trị ổn định, môi trường đầu tư dần được cải thiện cùng chính sách mở cửa thu hút vốn FDI (đầu tư nước ngoài) và thúc đẩy thương mại đã giúp nền kinh tế duy trì đà phát triển bền vững suốt nhiều thập kỷ qua.

Vị thế hiện tại trên thế giới

Việt Nam hiện được xếp vào nhóm nền kinh tế đang phát triển có tốc độ tăng trưởng cao, với GDP bình quân đầu người hơn 4.000 USD (2024) và vị trí thứ 35 thế giới về quy mô kinh tế.

Là “công xưởng mới” của châu Á, Việt Nam ngày càng thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư và tổ chức quốc tế nhờ lực lượng lao động trẻ, năng động và khả năng thích ứng nhanh trước biến động toàn cầu.

3. Xu hướng kinh tế gần đây 

Tăng trưởng GDP:

Trong hơn một thập kỷ qua, Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng GDP ổn định quanh mức 6-7%/năm, trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất khu vực.

Năm 2024, GDP của Việt Nam đạt khoảng 450 tỷ USD, với GDP bình quân đầu người hơn 4.000 USD, phản ánh bước tiến mạnh mẽ sau nhiều năm công nghiệp hoá và hội nhập quốc tế.

Cơ cấu GDP

Nền kinh tế Việt Nam hiện có sự dịch chuyển rõ rệt từ nông nghiệp sang công nghiệp – dịch vụ.

Cụ thể, nông nghiệp chiếm khoảng 12%, công nghiệp - xây dựng 38%, và dịch vụ 50% (2024). Sự chuyển dịch này cho thấy quá trình hiện đại hoá và đa dạng hoá nền kinh tế đang diễn ra nhanh chóng.

Các chỉ báo kinh tế khác

Tỷ lệ lạm phát duy trì ở mức kiểm soát được (~3-4%), tỷ lệ thất nghiệp thấp dưới 2,5%, trong khi xuất khẩu đạt mức kỷ lục nhờ vào các mặt hàng điện tử, dệt may, và nông sản.

Việt Nam cũng ghi nhận thặng dư thương mại nhiều năm liên tiếp, cho thấy khả năng cạnh tranh ngày càng tăng trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tổng kết xu hướng

Nền kinh tế Việt Nam đang dần chuyển từ “sản xuất thâm dụng lao động” sang “giá trị gia tăng cao” với các ngành như công nghệ, bán dẫn và năng lượng xanh nổi lên mạnh mẽ.

Đây là giai đoạn quan trọng, mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đòi hỏi sự đổi mới và phát triển bền vững hơn trong tương lai.

4. Cơ cấu kinh tế và các ngành chủ lực 

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là gì? 

Là sự thay đổi về tỷ trọng kinh tế giữa các ngành: một số ngành sẽ chiếm tỷ trọng cao hơn, và ngược lại, một số ngành sẽ giảm tỷ trọng. Đây là sự thay đổi về các hoạt động kinh tế để phù hợp hơn với bối cảnh kinh tế - xã hội và phát triển kinh tế của quốc gia trong từng giai đoạn khác nhau. 

Ở các nước thu nhập thấp, các ngành nông nghiệp thường chiếm tỷ trọng cao, và ngành công nghiệp - dịch vụ chiếm tỷ trọng GDP thấp. 

Tại các quốc gia thu nhập trung bình, nền kinh tế tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp, và công nghiệp, dịch vụ dù có phát triển nhưng chưa mạnh mẽ. Sự phát triển của các ngành cũng chưa thực sự ổn định.

Các nước có thu nhập cao đã trải qua sự chuyển dịch về cơ cấu kinh tế, với ngành nông nghiệp chiếm tỉ trọng thấp, ngành công nghiệp chiếm tỷ trọng cao thứ hai, và ngành dịch vụ ở vị trí thứ nhất. Các quốc gia này cũng có sự phát triển đều, ổn định đối với từng ngành.

Vì sao chuyển dịch cơ cấu kinh tế lại diễn ra?

Năng suất nông nghiệp thường thấp hơn, do sự phụ thuộc vào đất đai, khí hậu, mùa vụ, từ đó dẫn tới khó khăn trong mở rộng quy mô và tăng trưởng GDP. 

Các nền kinh tế phát triển có trình độ khoa học-kỹ thuật và vốn đầu tư cao. Ngành công nghiệp-dịch vụ ứng dụng công nghệ tốt hơn. Vì vậy, sự thay đổi về tỷ trọng GDP của từng ngành xuất hiện. 

Chỉ số đóng góp vào tăng trưởng GDP

Những năm đầu Đổi Mới (1986) đến nay: từ một quốc gia kinh tế lạc hậu, nghèo nàn, mức thu nhập trung bình, Việt Nam đã tăng trưởng kinh tế vượt bậc, từng bước chuyển dịch cơ cấu, và nâng cao đời sống xã hội. Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. 

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý IV/2024 của cục thống kê - bộ tài chính, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 2,99%, đóng góp 4,86% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm toàn nền kinh tế; khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 8,35%, đóng góp 44,03%; khu vực dịch vụ tăng 8,21%, đóng góp 51,11%. 

Các ngành chủ lực, thế mạnh

Các ngành chủ lực của Việt Nam bao gồm công nghiệp công nghệ cao (điện tử, viễn thông, máy tính), dệt may, da giày, và nông nghiệp (gạo, rau quả, thủy sản)

Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nếu như năm 1986 khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ trọng cao nhất trong quy mô nền kinh tế (36,76%), đến nay khu vực này có tỷ trọng thấp nhất (năm 2024 chiếm 11,86%); trong khi đó, khu vực công nghiệp, xây dựng từ chiếm tỷ trọng thấp nhất (24,74%) đã vươn lên chiếm vị trí thứ 2 (37,64%); khu vực dịch vụ từ chiếm vị trí thứ 2 (29,18%) lên chiếm vị trí thứ nhất (42,36%).

Nguồn: Laodong.vn, 2025, laodong.vn/thoi-su/du-kien-nam-2025-kinh-te-viet-nam-vuot-qua-muc-thu-nhap-trung-binh-thap-1549945.ldo.

5. Điểm mạnh - Lợi thế

Nhập khẩu công nghệ cao; Xuất khẩu công nghệ cao; Xuất khẩu hàng hóa sáng tạo. Sản xuất công nghiệp phát triển vượt bậc.

Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, là môi trường kinh doanh tiềm năng, thuận lợi. Thị trường lao động lớn và năng động (khoảng 100.000.000 người).

Theo Báo điện tử chính phủ, Việt Nam có 3 chỉ số thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu thế giới gồm:

• Tốc độ tăng năng suất lao động (xếp hạng 3)

• Số lượng ứng dụng điện thoại thông minh được tạo ra (xếp hạng 7) và

• Phần chi nghiên cứu và phát triển do doanh nghiệp trang trải/tổng chi nghiên cứu và phát triển (xếp hạng 9).

Sự phục hồi của các kinh tế lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản làm gia tăng nhu cầu hấp thụ hàng hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho xuất nhập khẩu.

Nhiều tập đoàn FDI lớn đầu tư vào Việt Nam, làm tăng chất lượng và khả năng sản xuất thiết bị điện tử. Các nhà đầu tư có niềm tin và sự lạc quan vào môi trường kinh doanh tại Việt Nam.

Việt Nam đã có nhiều chính sách tài khóa (fiscal policy) và chính sách tiền tệ (monetary policy) hiệu quả, giúp ổn định lạm phát, từ đó làm ổn định nền kinh tế vĩ mô.

Nguồn: Laodong.vn, 2025, nhin-lai-nhung-diem-sang-cua-kinh-te-viet-nam-nam-2024-1454896.ldo 

6. Điểm yếu - Thách thức

Năm 2024, chỉ số thể chế (thước đo về chất lượng quản trị quốc gia) cần được cải thiện. Thể chế bao gồm luật lệ, cơ chế quản lý, môi trường pháp lý và cách vận hành các cơ quan. Trong nước, cơ chế quản lý, môi trường kinh doanh, minh bạch pháp lý còn yếu, gây khó khăn cho phát triển kinh tế. Đầu tư có thể giảm dần do tính rủi ro cao, mất niềm tin,....

Sức ép điều hành tỷ giá, lãi suất còn lớn. Sức ép điều hành tỷ giá () là khi nhà nước gặp nhiều áp lực trong việc can thiệp để giữ ổn định tỷ giá. Những yếu tố khiến đồng Việt Nam (VNĐ) mất giá có thể kể đến là sự thâm hụt trong tài khoản vãng lai*; FED (Mỹ) tăng lãi suất, khiến USD tăng giá, dẫn đến VNĐ mất giá;... Từ đó, không chỉ tiêu dùng giảm, mà đầu tư cũng dần suy yếu do doanh nghiệp phải trả chi phí vốn cao hơn. 

Việt Nam có quy mô kinh tế còn khiêm tốn, chưa phát triển hoàn toàn, và đang rộng mở với thế giới. Vì vậy, khả năng chống chịu các thay đổi, ảnh hưởng từ quốc tế là chưa cao. Đặc biệt, trong những năm gần đây, nhiều quốc gia có xu hướng bảo hộ thương mại (protectionism), gây ảnh hưởng nhất định tới xuất khẩu của Việt Nam. 

Ngoài ra, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam phụ thuộc phần lớn vào xuất khẩu. Chính vì vậy, những biến động bất thường trên thị trường kinh tế thế giới có khả năng tác động đến sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam.

Nguồn: nhadautu.vn, 2025, nhung-kho-khan-thach-thuc-voi-kinh-te-viet-nam-2025-d95431.html 

7. Lời kết 

Việt Nam đang ở ngã rẽ quan trọng trên hành trình phát triển kinh tế: một nền kinh tế năng động, mở rộng và hội nhập, nhưng vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức khó khăn. Từ cải cách thể chế, ổn định vĩ mô cho đến nâng cao năng suất và chuyển đổi xanh - mọi nỗ lực hôm nay đều là bước đệm cho một tương lai Việt Nam bền vững và tự cường hơn.

Chuyến xe buýt của Centeris Paribus sẽ còn đi xa, nhưng hành trình đầu tiên này - tại chính quê hương Việt Nam - là lời khởi động đầy ý nghĩa để cùng nhau hiểu, học và yêu hơn nền kinh tế nơi mình đang sống.