Cứ in thêm tiền thôi...

bởi Nguyễn Anh Trâm và Phạm Gia Phú

Tại sao ngân hàng không in thêm nhiều tiền để cho đất nước ta giàu mạnh hơn?

Chắc hẳn chúng ta đều đã từng đặt ra câu hỏi rằng nếu như nhà nước sản xuất thêm càng nhiều tiền mặt, thì chẳng phải mọi người sẽ có thêm nhiều tiền để tiêu, dẫn đến đời sống phát triển, mỗi người thêm giàu có, giúp cho đất nước phát triển đúng không? Tại sao các nước khác trên thế giới không làm việc tương tự? Nghe rất hợp lý đúng không? Nhưng… khi đi sâu vào kinh tế học, câu trả lời vô cùng rõ ràng.

Hãy thử đặt mình vào một tình huống giả định, tạm giữ mọi yếu tố khác không đổi - hay còn gọi là “ceteris paribus”. Giả sử ngân hàng TW in thêm thật nhiều tiền và phát thẳng cho người dân. Thu nhập của mọi người tăng lên, khó khăn tài chính được giải quyết tạm thời và chi tiêu trong nền kinh tế tăng mạnh. Mới nhìn vào, điều này có vẻ như sẽ làm GDP tăng và khiến đất nước thịnh vượng hơn. Nhưng thực tế thì không đơn giản như vậy!

1. Nền kinh tế không tự nhiên mà đẻ ra hàng hóa khi chúng ta in thêm tiền. Việc in thêm tiền chỉ làm tăng “số giấy vụn” đang lưu thông. Nó không làm gạo, thịt vv xuất hiện. Lượng hàng hóa và dịch vụ thực tế vẫn giữ nguyên. 

2. Khi ai cũng có nhiều tiền hơn, nhu cầu mua sắm bắt đầu tăng mạnh. Nhiều người muốn mua nhiều hơn, nhưng các doanh nghiệp không thể ngay lập tức mở thêm nhà máy, thuê thêm nhân công hay tăng sản lượng. Nhu cầu đi lên quá nhanh, trong khi khả năng cung ứng của nền kinh tế lại tăng rất chậm. 

3. Khi cầu vượt cung, doanh nghiệp buộc phải tăng giá. Giá cả tăng lên không phải vì hàng hóa tốt hơn mà chỉ vì lượng tiền đuổi theo lượng hàng hóa không đổi. Đây là hiện tượng “lạm phát” do cầu kéo - một dạng lạm phát rất phổ biến. 

4. Lạm phát bắt đầu lan ra toàn nền kinh tế. Khi giá nhiều loại hàng hóa đồng loạt tăng, giá trị thực của đồng tiền giảm xuống vì mỗi tờ tiền mua được ít hàng hơn trước. Mặc dù mọi người cầm nhiều tiền hơn nhưng sức mua thực tế lại thấp đi. Có những hệ lụy như việc tiết kiệm tiền trở nên xấu hơn do mất giá, lương thực tế giảm đi. Niềm tin vào đồng nội tệ bắt đầu sụt giảm. 

Chính vì bốn lý do trên mà nền kinh tế trở nên yếu hơn thay vì mạnh hơn. Chúng ta không trở nên giàu có nhờ có nhiều tiền in thêm mà chỉ khiến đồng tiền mất giá nhanh hơn tốc độ tạo ra hàng hóa thật.

Tờ 100 nghìn tỉ đô Zimbabwae là kết quả của siêu lạm phát gây ra bởi việc in quá nhiều tiền. 100 nghìn tỉ $Z thực tế có giá trị 40 cents USD (tương đương với 10,000 VND)

Zimbabwe năm 2008 là một minh chứng điển hình cho việc “tại sao in thêm thật nhiều tiền lại không tốt”. Họ in thêm tiền liên tục và kết quả là giá cả tăng tới 89,7 nghìn tỷ tỷ phần trăm một năm vào ngày 14 tháng 11 [1]. Tất cả là do những chính sách quản lý tài khoá yếu kém của nhà nước Zimbabwe làm suy thoái nền kinh tế vốn khả quan của đất nước này [2]. Người dân phải mang cả bao tải tiền chỉ để mua một ổ bánh mì. Tại Đức đầu những năm 20 của thế kỷ 20, nhằm trả nợ đền bù chiến tranh thế giới thứ nhất và chi trả cho các chương trình phúc lợi xã hội tốn kém, chính phủ đã cho máy in tiền chạy hết công suất. Kết quả là đồng mark mất giá chóng mặt, một ổ bánh mì vốn chỉ tốn 163 mark vào tháng 12 năm 1922 đã có giá lên tới 201 tỷ mark vào tháng 11 năm 1923 [3]. Tình hình tệ tới mức nhà nước đã phải thực hiện cải cách tiền tệ bằng việc quy đổi sang đồng mark mới với mệnh giá được bớt đi 12 số 0 [4].

Tất nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc NHTW không in tiền. Họ vẫn in, nhưng họ làm việc đó một cách có kiểm soát. Ngoài việc in tiền ra, NHTW còn có nhiều chính sách khác để kiềm chế lạm phát như bán các loại tài sản dự trữ (như vàng, ngoại tệ, đất đai, trái phiếu), tăng lãi suất cho các NHTM vay và thắt chặt tiền các NHTM này cho vay. Những chính sách trên làm giảm lượng tiền trong lưu thông, từ đó giữ lạm phát ổn định ở mức mục tiêu mà nhà nước hoặc chính NHTW đó đề ra theo tình hình kinh tế. Một mức lạm phát thấp và ổn định, thường ở khoảng 2 - 5%/năm, thực ra lại có nhiều lợi hơn là hại. Nó khuyến khích mọi người chi tiêu và đầu tư, giúp nền kinh tế tăng trưởng bền vững. Đặc biệt, họ không để nền kinh tế rơi vào giảm phát, bởi giảm phát còn nguy hiểm hơn lạm phát vì giảm phát khiến doanh nghiệp ngừng đầu tư, người dân trì hoãn tiêu dùng, khiến cho nền kinh tế bị đình trệ, và để tránh tình trạng giảm phát thì tăng lượng cung tiền thông qua các chính sách in tiền là cần thiết.

Tóm lại, in thêm nhiều tiền không giúp đất nước giàu hơn. Nó chỉ tạo ra thêm một đống giấy vụn lưu hành mà không làm tăng thêm số hàng hóa khả dụng. Điều khiến một quốc gia thêm thịnh vượng là năng suất lao động, đổi mới công nghệ và khả năng sản xuất ngày càng nhiều hàng hóa có giá trị Kinh tế thực ra dễ hiểu hơn bạn nghĩ. Hẹn gặp lại mọi người trong bài tiếp theo của dự án.

Nguồn:

[1], [2]: Tờ Thời báo Cato (bản lưu trữ). "On the Measurement of Zimbabwe’s Hyperinflation." 2009.

[3]: "Weimar Hyperinflation."

[4]: Pfleiderer, Otto. "Two Types of Inflation, Two Types of Currency Reform: The German Currency Miracles of 1923 and 1948." Zeitschrift für die gesamte Staatswissenschaft.